چرا بعضی دانشآموزان با وجود ساعتهای طولانی مطالعه، نتیجه خوبی در زیستشناسی نمیگیرند؟
اگر از یک دبیر زیستشناسی بپرسید که رایجترین دلیل افت نمرات دانشآموزان چیست، احتمالاً پاسخ او «کمخواندن» نخواهد بود.
در سالهایی که با دانشآموزان مختلف، از مدارس داخلی گرفته تا سیستمهای آموزشی Cambridge و Pearson Edexcel کار کردهام، بارها دیدهام که مشکل اصلی، روش مطالعه است.
گاهی دانشآموز روزانه چند ساعت مطالعه میکند، اما به دلیل چند اشتباه ساده، نتیجهای بسیار کمتر از توانایی واقعی خود میگیرد.
خبر خوب این است که بیشتر این اشتباهات قابل اصلاح هستند.
در ادامه، هفت مورد از مهمترین آنها را بررسی میکنیم.
۱. حفظ کردن بدون درک مفهوم
این شاید بزرگترین اشتباه در مطالعه زیستشناسی باشد.
بعضی از دانشآموزان سعی میکنند پاراگرافهای کتاب را تقریباً کلمه به کلمه حفظ کنند.
شاید این روش در کوتاهمدت جواب بدهد، اما چند هفته بعد بخش زیادی از مطالب فراموش میشود.
راهحل چیست؟
هر بار که مطلب جدیدی میخوانید، از خودتان بپرسید:
- چرا این اتفاق میافتد؟
- علت این فرآیند چیست؟
- اگر این بخش وجود نداشت چه اتفاقی میافتاد؟
وقتی پاسخ این سؤالها را پیدا کنید، دیگر نیازی به حفظ کردن طوطیوار نخواهید داشت.
۲. مطالعه فقط قبل از امتحان
یکی از رایجترین اشتباهات این است که مطالعه زیستشناسی به چند روز قبل از امتحان موکول میشود.
زیستشناسی درسی مفهومی است و مغز برای تثبیت مطالب به مرور زمان نیاز دارد.
مطالعه کوتاه اما منظم، بسیار مؤثرتر از مطالعه فشرده در شب امتحان است.
حتی اگر روزانه فقط ۳۰ دقیقه زمان بگذارید، نتیجه بهتری نسبت به چند ساعت مطالعه پشت سر هم خواهید گرفت.
۳. نادیده گرفتن شکلها و تصاویر
در کتابهای زیستشناسی، تصاویر فقط برای زیبایی نیستند.
بسیاری از مفاهیم پیچیده از طریق شکلها بهتر از متن منتقل میشوند.
متأسفانه بعضی از دانشآموزان هنگام مطالعه فقط متن را میخوانند و از کنار تصاویر عبور میکنند.
پیشنهاد من این است که قبل از خواندن توضیح شکل، چند دقیقه به آن نگاه کنید و سعی کنید خودتان مفهوم آن را توضیح دهید.
۴. حل نکردن سؤال
خواندن کتاب به تنهایی کافی نیست.
بعد از پایان هر فصل، باید خودتان را محک بزنید.
حل سؤال باعث میشود:
- نقاط ضعف خود را پیدا کنید.
- روش فکر کردن در امتحان را تمرین کنید.
- سرعت پاسخگویی را افزایش دهید.
حتی اگر پاسخ بعضی سؤالها را اشتباه بدهید، همین اشتباهها بهترین فرصت برای یادگیری هستند.
۵. بیتوجهی به ارتباط فصلها
زیستشناسی مجموعهای از فصلهای جداگانه نیست.
برای مثال:
- ساختار DNA با تقسیم سلولی ارتباط دارد.
- تقسیم سلولی با سرطان مرتبط است.
- سرطان با ژنتیک ارتباط دارد.
- ژنتیک با تکامل ارتباط پیدا میکند.
وقتی این ارتباطها را درک کنید، یادگیری بسیار آسانتر خواهد شد.
۶. مرور نکردن مطالب
یکی از دلایل اصلی فراموشی، نداشتن برنامه مرور است.
مطالعات نشان میدهد اگر مطلبی در زمان مناسب مرور نشود، بخش زیادی از آن ظرف چند روز فراموش خواهد شد.
یک برنامه ساده میتواند شامل این مراحل باشد:
- مرور اول: همان روز
- مرور دوم: سه روز بعد
- مرور سوم: یک هفته بعد
- مرور چهارم: یک ماه بعد
این روش باعث میشود مطالب برای مدت طولانی در حافظه باقی بمانند.
۷. مقایسه خود با دیگران
گاهی دانشآموزان با دیدن سرعت مطالعه دوستانشان احساس ناامیدی میکنند.
اما واقعیت این است که هر فرد سبک یادگیری مخصوص به خودش را دارد.
به جای مقایسه با دیگران، بهتر است عملکرد امروز خود را با هفته گذشته مقایسه کنید.
پیشرفت تدریجی، ارزشمندتر از رقابت ناسالم است.
چند توصیه از تجربه تدریس
در طول سالهای تدریس، متوجه شدهام دانشآموزانی که در زیستشناسی موفقتر هستند، الزاماً باهوشتر نیستند.
آنها فقط چند ویژگی مشترک دارند:
- مطالعه منظم
- مرور مستمر
- حل سؤال
- پرسیدن سؤال هنگام ابهام
- یادگیری مفهومی
اگر این عادتها را در برنامه روزانه خود قرار دهید، احتمال موفقیت شما به شکل قابل توجهی افزایش پیدا میکند.
جمعبندی
موفقیت در زیستشناسی بیش از آنکه به استعداد وابسته باشد، به روش مطالعه بستگی دارد.
اگر بتوانید اشتباهات رایجی مانند حفظ کردن بدون درک، مطالعه شب امتحانی، بیتوجهی به تصاویر و مرور نکردن مطالب را اصلاح کنید، مسیر یادگیری برایتان بسیار هموارتر خواهد شد.
در کلاسهای امید کیانیان (Omid Kianian) نیز تلاش میکنم دانشآموزان تنها مطالب کتاب را حفظ نکنند، بلکه با یادگیری مفهومی و استانداردهای آموزشی Cambridge و Pearson Edexcel بتوانند در آزمونها و مسیر علمی آینده خود موفق باشند.
پرسشهای متداول
آیا زیستشناسی را باید حفظ کرد؟
خیر. بخشی از مطالب نیاز به حفظ کردن دارد، اما پایه اصلی موفقیت در این درس، درک مفاهیم و ارتباط بین آنهاست.
بهترین زمان مطالعه زیستشناسی چه زمانی است؟
زمانی که ذهن آرام و تمرکز کافی داشته باشید. برای بسیاری از دانشآموزان، مطالعه در ساعات اولیه روز یا اوایل شب بازدهی بیشتری دارد.
آیا حل تست به تنهایی کافی است؟
خیر. تستزنی زمانی مؤثر است که ابتدا مفاهیم را بهخوبی یاد گرفته باشید و سپس از سؤالها برای تثبیت یادگیری استفاده کنید.